Column: de duurste valkuil in de bouwtoelevering

In de bouwtoelevering circuleren honderden producten, systemen, normen en toepassings­eisen. Van BENG tot MKI, van biobased tot digitale transformatie. In een sector met zoveel variabelen zou je verwachten dat expertise altijd leidend is. Toch speelt juist hier een bekend psychologisch mechanisme een opvallende rol: het Dunning-Kruger effect. De grafiek laat perfect het verloop van dit proces zien.

Het effect beschrijft hoe mensen met beperkte kennis over bepaalde zaken hun eigen inzicht overschatten. Niet bewust of uit arrogantie, maar omdat ze nog niet voldoende weten om te herkennen wat ze missen. Juist in complexe omgevingen kan die overschatting ongemerkt ontstaan. In de grafiek is het de eerste piek, ook wel ‘Mount Stupid’ genoemd. Ik zal de eerste zijn om toe te geven dat ik hier zelf ook wel eens tegenaan gelopen ben.  

In de praktijk zie je dit bijvoorbeeld terug bij afwegingen rondom duurzaamheid. Thema’s als BENG of MKI worden vaak benoemd, maar niet altijd volledig doorgrond. Na enkele projecten ontstaat al snel het gevoel dat het onderwerp “wel bekend is”, terwijl de precieze impact sterk afhankelijk blijft van ontwerpkeuzes, uitvoering en context. Dat is geen onwil, maar een logisch gevolg van toenemende complexiteit.

Een vergelijkbaar patroon zie je bij digitalisering in de bouw. Tools als BIM-modellen, planningssoftware of digital twins geven het gevoel van overzicht en beheersing. Tegelijkertijd vraagt het effectief gebruik ervan om competentie, duidelijke afspraken, consistente data en gezamenlijke interpretatie. Wanneer die randvoorwaarden niet duidelijk zijn, ontstaat al snel het idee dat men verder is dan in werkelijkheid het geval is.

In de bouwtoelevering zie ik dit regelmatig gebeuren. Beslissingen worden vaak genomen op basis van aannames, ervaring en tijdsdruk. Als die aannames onvoldoende worden getoetst, kunnen kleine misverstanden zich vertalen naar vertraging, extra afstemming of faalkosten. Zeker nu duurzaamheid en digitalisering steeds belangrijker worden, neemt dat risico toe.

Wat kan de sector hiervan leren? Om te beginnen dat kennisontwikkeling geen eenmalig, maar een continu traject is. Daarnaast vraagt het om tegenspraak. Ketenpartners die elkaar durven corrigeren voordat fouten zich materialiseren. En tot slot om professionele bescheidenheid. De meest waardevolle experts zijn niet degenen met de snelste antwoorden, maar degenen die de juiste vragen stellen (tegenovergestelde van het Dunning-Kruger effect).

Het Dunning-Kruger effect is geen gebrek aan vakmanschap of verwijt, maar vraagt om een bepaalde houding. Dat is alert te blijven op eigen blinde vlekken en om expertise niet te zien als een eindpunt. In een steeds complexere bouwketen wint namelijk niet degene die het hardst roept, maar degene die het meest bereid is om te blijven leren.

Wim Bak
Marketingdeskundige bij Merkvast