Artikeldata zijn de motor achter elk scenario voor de bouwgroothandel

In opdracht van brancheorganisatie Hibin ontwikkelde Wim Bak van Merkvast dit jaar vier scenario’s voor de sector: de hybride handel, de ketenregisseur, de logistieke dienstverlener en de specialist. Heel verschillende toekomstbeelden, maar met dezelfde rode draad. “Artikeldata zijn voor alles essentieel”, zegt Ad Blokker, programmamanager bij Hibin. “Garbage in is garbage out. Zonder goede data kun je geen analyse maken, en dat geldt niet alleen voor artikeldata, maar voor de hele bedrijfsvoering.”

Vier paden, één fundament

De vier scenario’s van Bak schetsen elk een andere rol voor de groothandel: van efficiënte volumespeler tot specialist met diepgaande vakkennis en van logistiek knooppunt tot regisseur die de hele keten aanstuurt. Positionering wordt daarbij doorslaggevend, stelt Bak: bedrijven die geen duidelijke keuze maken, dreigen te verzanden in het middensegment, waar concurrentie en prijsdruk het hoogst zijn.

Wat de scenario’s verbindt, is de rol van data. Blokker: “Spelen artikeldata in ieder scenario een even grote rol? Op dit moment nog niet. Technische data zijn bij de meeste groothandels wel op orde, maar op het gebied van milieu- en logistieke data is nog geen klap gegeven in de branche.” Die achterstand is volgens hem grotendeels een kwestie van tijd. “Ik verwacht dat dit over een jaar of vijf wel op orde is. Dat heeft vooral te maken met de Europese Green Deal. Ook voor leveranciers wordt het steeds interessanter om daar op tijd klaar voor te zijn.”

Jeroen van der Holst, community director bij ETIM International, ziet het patroon terug in de manier waarop de industrie tegen de groothandel aankijkt. “De industrie levert de ingrediënten, de groothandel verzorgt de maaltijd”, zegt hij. Ongeacht welk scenario een bedrijf kiest, blijft die vertaalslag, van ruwe leveranciersdata naar bruikbare informatie voor de klant, de kern van de toegevoegde waarde. “Hoe help je de klant de beste beslissing te nemen? Als kennispartner draait het om besluitzekerheid en die begint bij data. Als procespartner zijn artikeldata onderdeel van het hele bouwproces. En in de logistiek is data essentieel voor voorspelbaarheid.”

“De industrie levert de ingrediënten, de groothandel verzorgt de maaltijd.” – Jeroen van der Holst, ETIM International

Van doorgeefluik naar ketenregisseur

Vooral in het scenario van de ketenregisseur wordt de rol van artikeldata explicieter. De bouwgroothandel beschikt hierbij over unieke data, zoals klantvraag, projecttiming, regionale patronen en leveranciersprestaties. Dat maakt de groothandel een voor de hand liggende AI-orchestrator in de bouwketen. Want tijdens de ontwikkeling van de scenario’s werd duidelijk dat AI voor de groothandel relevant kan zijn bij snellere offertes, slimmer klantonderzoek, betere segmentatie en marketing, maar ook bij interne kennisdeling en serviceprocessen. De kernboodschap van Bak: AI vervangt de handel niet, maar bedrijven die AI goed inzetten, bouwen wél concurrentievoordeel op.

Die belofte staat of valt met de kwaliteit van de onderliggende data, benadrukt Blokker. “Data zijn de motor, AI is de brandstof. Wat je aan output krijgt, wordt volledig bepaald door de kwaliteit van de data die je erin stopt.” Tegelijkertijd werkt het ook andersom, ziet hij: klanten die met AI werken, maken artikeldata juist waardevoller. “Vroeger bestelde een klant een artikel. Nu wil hij offertes laten maken, productsuggesties krijgen, specificaties laten vergelijken. Data spelen daarbij een steeds grotere rol, ook bij duurzaamheid en rapportages.” Ook Van der Holst ziet daar kansen: classificatiestandaarden als ETIM zijn bij uitstek geschikt om AI-modellen te trainen. Softwarebedrijven en start­ups experimenteren al met AI die producten automatisch classificeert. Dat roept volgens hem meteen een nieuwe vraag op: wie is er verantwoordelijk als een groothandel producten straks zelf, met hulp van AI, gaat classificeren?

“Data zijn de motor, AI is de brandstof.” – Ad Blokker, Hibin

Van kanaal naar kwaliteitsvraagstuk

Dirk Muller, directeur bij IB Data, ziet diezelfde verschuiving terug in de e-commercepraktijk: van de vraag of je een digitaal kanaal hébt naar de vraag of je artikeldata klóppen. “De markt is digitaal volwassen geworden. De uitdaging ligt niet meer in het hebben van een webshop of inkoopportaal, maar in de kwaliteit van de onderliggende data.” Naarmate assortimenten groeien, neemt volgens hem de afhankelijkheid van betrouwbare productkenmerken, classificaties en actuele informatie alleen maar toe: zonder die basis is een product simpelweg niet vindbaar, vergelijkbaar of bestelbaar.

Diezelfde kwetsbaarheid ziet Muller terug bij pricing, een onderdeel van artikeldata dat volgens hem wordt onderschat terwijl het in elke transactie meespeelt. “Prijsinformatie verandert sneller dan voorheen en moet daarom frequenter worden bijgewerkt, denk aan alle prijswijzigingen als gevolg van onrust in de wereld.” Verouderde prijsbestanden, verschillen in coderingen en eenheden en handmatige verwerking van wijzigingen leiden er volgens hem toe dat fouten zich pas laat in het proces openbaren. Zijn oplossing sluit naadloos aan bij de AI-ambities uit de scenario’s: actuele prijsdata via directe koppelingen met ERP- en calculatiesystemen, zodat begroting, inkoop en nacalculatie op dezelfde waarheid zijn gebaseerd. Precies dat soort actuele, betrouwbare basisdata zijn wat een AI-orchestrator nodig heeft om zijn rol waar te maken.

De praktijk loopt achter op de wetgeving

Waar de scenario’s een blik op 2030 werpen, dwingt actuele wetgeving de sector nu al tot actie. Het Digital Product Passport (DPP), voortvloeiend uit de Europese Green Deal, moet de herkomst en levenscyclus van bouwmaterialen traceerbaar maken. “Tot voor kort was het DPP volledig onbekend, nu is het bekend. Dat is best snel gegaan”, zegt Blokker. Toch loopt de praktijk achter op de ambitie. “We lopen ertegenaan dat wetgeving bepaalde rapportages vraagt, maar dat niet duidelijk is wat de eisen precies zijn. De CO2-uitstoot moet omlaag, maar de definitie daarvan is niet helder. Verpakkingsmateriaal moet circulairder, maar wat is circulair? Een pallet drie keer hergebruiken?” Die onduidelijkheid werkt volgens hem door in de hele keten. “Ketenstandaard staat klaar voor de nieuwe wetgeving en heeft alle velden al gevuld die betrekking hebben op die wetgeving. Maar de onduidelijkheid zorgt ervoor dat er in de praktijk toch maar van alles extra wordt uitgevraagd.” Ook op het gebied van verpakkingen ziet de sector een nieuwe wetgevingsgolf aankomen: de Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR). Grote onbekende daarbij is welk type verpakking of pallet bij welke leverancier hoort, informatie die nu vaak simpelweg (nog) niet gedeeld wordt.

Dat sluit aan bij wat Blokker signaleert vanuit Hibin: veel duurzaamheidsinformatie is nog niet geïntegreerd in reguliere artikelbestanden en de benodigde gegevens zijn vaak versnipperd beschikbaar. “Duurzaamheidskenmerken moeten net zo vanzelfsprekend beschikbaar zijn als prijs, afmetingen of technische specificaties. Daar zijn we nog niet.” Hibin probeert met de vrijwillige VMSE­-standaard alvast een basis te leggen. “Binnen de keten streven we ernaar om zoveel mogelijk data te delen. Wij nemen de lead om synergie te vinden: wat hebben we minimaal nodig? De VMSE-standaard is voor een leek goed in te vullen, gewoon in Excel. Daarmee bespaar je vooral het mkb veel gedoe. Daarna kan er gekoppeld worden met een API.”

Wie neemt het initiatief?

Hoezeer alle betrokkenen ook wijzen op het belang van goede data, over de vraag wie het voortouw moet nemen, lopen de meningen uiteen. Van der Holst legt de bal nadrukkelijk bij de fabrikanten. “Zij moeten zich afvragen: what’s in it for me? Het draait om verantwoordelijkheid, waarbij iedereen doordrongen moet zijn van het feit dat het managen van data net zo belangrijk is als marketing en inkoop. Het zorgt uiteindelijk voor extra omzet en rentabiliteit.” Winst is er volop te behalen, zo rekent hij voor: als in een BIM-model automatisch een bestellijst te genereren is, bespaart dat niet alleen tijd. Het voorkomt ook een deel van de foutieve orders die nu nog leiden tot vertraging en extra kosten.

Rien Wabeke van Ketenstandaard Bouw en Techniek onderschreef eerder al dat het belang van goede data alleen maar toeneemt. “Datakwaliteit wordt steeds belangrijker. Met het beheer van standaarden als ETIM en DICO dragen we daaraan bij”, zei hij eerder tegen MIXpro. Voor Wabeke is dat geen taak die bij één partij hoort te liggen: standaardbeheer werkt volgens hem alleen als de hele keten eraan bijdraagt.

Dirk Mulder, sector banker Trade & Retail bij ING, ziet de rol van data verschuiven van een operationele kwestie naar een strategisch onderwerp. “Data binnen een bedrijf zouden een strategisch onderwerp moeten zijn, net zoals voorraad en logistiek dat al zijn. De kwaliteit van je data moet bijdragen aan het beter bedienen van de klant en aan een hogere marge.” Toch is dat volgens hem nog niet overal het geval. “Ik zie veel verschil tussen het mkb en grote bedrijven in hoever ze zijn met artikeldata. Bedrijven die groter worden zonder hun artikeldata op orde te hebben, lopen tegen steeds meer problemen aan.” Zijn artikeldata dan een hygiënefactor of een bron van strategisch voordeel? “Die kant zul je wel op moeten. Op dit moment is het vooral nog een strategisch voordeel, juist omdat een uniforme standaard er nog niet is.”

Dat spanningsveld tussen vrijblijvendheid en noodzaak typeert de hele discussie. Zolang delen van data concurrentievoordeel kan kosten, blijft het lastig om branchebreed dezelfde stap te zetten. Wetgeving, zoals het DPP en de PPWR, verandert dat langzaam van een keuze in een verplichting. Blokker noemt het een kwestie van ‘license to operate’: op het moment dat een bank of een calculatieprogramma eist dat je bepaalde data deelt, heb je simpelweg geen keuze meer.

Eén fundament, vier bestemmingen

Welk scenario een groothandel ook kiest (hybride handel, ketenregisseur, logistieke dienstverlener of specialist), de weg ernaartoe loopt via dezelfde basis. AI kan processen versnellen, wetgeving kan structuur afdwingen en nieuwe standaarden kunnen samenwerking makkelijker maken. Maar zonder betrouwbare artikeldata blijft dat allemaal beperkt tot potentieel. Zoals Blokker het samenvat: “Op het moment dat je geen data hebt, kun je geen analyse maken. Dat geldt voor artikeldata, maar breder voor de hele bedrijfsvoering.” De vraag voor 2030 is dan ook niet zozeer welk scenario een bouwgroothandel kiest. De echte vraag is of het fundament daaronder, de data, die keuze straks aankan.  

QR-code vervangt streepjescode

Vanaf 2027 vervangt de QR Code powered by GS1 de streepjescode op alle producten. Waar de huidige barcode alleen een identificatiecode bevat, kan de QR-code worden gekoppeld aan een onbeperkt aantal informatiebronnen: uitleg over materiaalherkomst, instructievideo’s voor de klus, recyclinginstructies of onderhoudstips. Voor een sector waarin klanten zich steeds vaker vooraf online oriënteren, sluit dat direct aan op de behoefte aan praktische productinformatie.

De code speelt ook een rol in het Digital Product Passport, voortvloeiend uit de Europese Green Deal, waarmee de herkomst en levenscyclus van bouwmaterialen en gereedschap traceerbaar worden. GS1 begeleidt bouwmarkten en leveranciers stap voor stap bij de overstap, van pilotproducten tot volledige implementatie.

Duurzaamheid als stresstest voor data

Nergens wordt de artikeldatakwestie zo tastbaar als bij duurzaamheid. Waar productinformatie ooit vooral ging over prijs, maat en beschikbaarheid, moet die nu ook antwoord geven op vragen over CO2-uitstoot, materiaalherkomst en recyclebaarheid. Bij Intergamma (Gamma en Karwei) is verduurzaming onlosmakelijk verbonden met artikeldata. Chief Digital Officer Jurre Mulder legt uit waarom goede productinformatie daarin de sleutel is: “Het leeuwendeel van onze CO2-uitstoot zit niet in onze winkels of operatie, maar in de producten die we verkopen. Daar ligt onze grootste opgave. Standaardisatie van data is een van de enablers van verduurzaming: het is een enorme kans om informatie in te zetten om klanten te helpen bij de klus, en om hen zekerheid te geven dat ze die klus goed kunnen doen. Daarom zetten we in op de QR-code powered by GS1, die eind 2027 de streepjescode moet vervangen. Alleen met eenduidige standaarden, samen met leveranciers en andere retailers, kunnen we echt versnellen op verduurzaming.”